Cổ phiếu, Tài chính cá nhân, Đầu tư

7 điều KHÔNG nên làm sau khi học đầu tư chứng khoán

Vừa rồi có một bạn bình luận trên blog cũ của tôi:

Den gio, sau 2 lan nen xuong cua TTCK e chi thay co mot dieu, cac bai viet cua cac bloger chi co gia tri tai mot thoi diem nhat thoi(tuy nhien moi dau e dang nghi anh la mot sieu nhan :D vi co tai phan doan TTCK). Neu co the moi moi nguoi ge qua topic “Chứng khoán gục ngã” cua bloger moi noi Truong Dinh Anh.
Minh ko noi cac bai viet cua anh Nam, anh Truong Dinh Anh dung hay sai. Nhung thu thuc doc cac bai viet nay chi them phan relax.

Trước khi viết loạt bài về đầu tư chứng khoán, tôi cũng tiên liệu trước nếu VN-Index xuống dưới “mức hỗ trợ” của bài viết (750 điểm) thì chắc chắn tôi sẽ phải nhận lấy búa rìu dư luận. Nhưng khoan hãy nói riêng về loạt bài viết của tôi. Đến lúc này thì hầu như ai đã đầu tư chứng khoán trong 2 năm qua đều bị lỗ, đang tự hỏi mình điều gì đã xảy ra, và tại sao?

Dạo này cũng xuất hiện nhiều bài viết dạng “Những sai lầm phổ biến…”, “Bài học khi…”, “Sự gục ngã…”, tựu trung lại vẫn là quy kết trách nhiệm cho cơ quan quản lý và cho các nhà đầu tư trước tình hình bi đát như hiện này. Vì vậy có thể hiểu tại sao một số bạn chê rằng mấy bài viết về chứng khoán chỉ giỏi bình luận chuyện đã xảy ra rồi: thị trường lên thì ca ngợi đầu tư, thị trường xuống thì phê phán :D .

Bởi vậy tôi cũng suy nghĩ khá kỹ khi viết một bài mới nhằm phân tích lại những gì đã xảy ra đối với nhà đầu tư chứng khoán ở Việt Nam. Không khéo lại bị khép vào nhóm viết theo trào lưu như trên. :P Hy vọng khi đọc xong bài này thì các bạn không đánh giá như vậy. Ngoài ra còn một lý do khác khiến tôi muốn viết bài này, câu trả lời sẽ được nêu ở phần cuối bài.

Ok, chúng ta bắt đầu. Nếu có thể tóm tắt lại những điều mà các bạn nên TRÁNH XA sau khi đọc cái bài viết về đầu tư, thì đó chính là 7 điều sau đây:

1) Tin vào một phương pháp đầu tư duy nhất nào đó

Tôi để ý thấy bất kỳ người nào, từ chỗ chưa biết tí gì về đầu tư, đến khi tiếp thu được một phương pháp đầu tư bài bản nào đó thì đều trải qua tâm trạng sung sướng tột độ. Họ sẽ nghĩ rằng đấy chính là kim chỉ nam, là ánh sáng soi đường trong cơn tăm tối, là siêu phẩm, là tuyệt kỹ công phu.

Các chuyên gia, các tác giả cũng ra sức giới thiệu phương pháp của riêng mình. Trong điều kiện thị trường tăng trưởng liên tục thì chúng càng được đón nhận nồng nhiệt.

Rồi đến một lúc nào đó tất cả mọi người đều cùng nhìn lại.

Kết quả tệ hại khiến ai cũng nghi ngờ chính những phương pháp tuyệt hảo mà một thời họ đắm mình trong đó. Điều gì không ổn?

Thứ nhất, như tôi đã từng nói, không thể có một phương pháp đầu tư duy nhất phù hợp cho tất cả mọi người. Mỗi người có tính cách, kiến thức, điều kiện thu nhập khác nhau, cho nên không thể áp dụng một phương pháp duy nhất cho tất cả mọi người. Ví dụ: vợ của tôi hoàn toàn không thích hợp với phương pháp phân tích kỹ thuật; anh bạn của tôi vốn không quen đợi chờ một cái gì lâu, chỉ thích tự xắn tay áo làm và xem kết quả ngay lập tức thì hoàn toàn không phù hợp với việc đưa tiền cho một quỹ nào đó đầu tư thay mình trong lâu dài.

Thứ hai, chính vì không có phương pháp thần diệu nên mỗi người cần tự tìm ra phương pháp phù hợp nhất cho mình. Vì vậy, mới tìm hiểu một phương pháp và thấy nó tuyệt quá thì vẫn chưa đủ. Cần xem xét mình có thực hiện được nó hay không, có phù hợp với nó không, và dĩ nhiên là nó có đúng không (bằng lý luận, số liệu, chứng minh cụ thể). “Ngọc nữ tâm kinh” là một tuyệt kỹ, nhưng không phù hợp để nam giới luyện. Nếu giả sử như có thể tìm, hoặc tùy biến nó thành “Ngọc nữ tâm kinh… for men” thì ổn.

Nhiều khi chúng ta hoang mang vì thấy mình chưa tìm được võ công tuyệt thế để học, nhưng thật ra có khi võ học đã nằm sẵn trong người mình rồi, nhưng chưa biết vận dụng ra thế nào cho hiệu quả mà thôi.

2) Thần thánh hóa chuyên gia hay cao thủ nào đó

Không chỉ cho rằng phương pháp đầu tư nào đó là số 1, mà chúng ta còn có xu hướng nghĩ rằng người đưa ra/giới thiệu nó cũng là số 1, là duy nhất.

Ở đây không bàn đến chuyện các “siêu nhân” đó có đúng là siêu nhân hay không. Nhưng điều tai hại của việc phong thánh thì rất rõ: chúng ta cho rằng tất cả những gì các cao thủ nói đều đúng cho tất cả mọi người, mọi trường hợp. Nghiêm trọng hơn, chúng ta dễ lầm tưởng rằng các vị này có thể làm được mọi điều.

Tôi đã kiểm tra kỹ tất các các bài viết, các comment của mình, và thấy rằng tôi chưa bao giờ thể hiện rằng mình có khả năng dự đoán thị trường, thậm chí tôi còn khẳng định điều ngược lại nữa.

Chúng ta cần tỉnh táo và khách quan khi tiếp nhận một thông tin từ người khác. Nên tránh tình trạng quy về một phía tuyệt đối của một vấn đề. Chính vì vậy, tôi luôn sẵn lòng trao đổi và thảo luận mọi vấn đề liên quan đến các phương pháp đầu tư, để mỗi người tìm ra được nhận định hợp lý của riêng mình.

3) Dồn hết tiền, thậm chí vay thêm, để mua chứng khoán ngay lập tức

Bạn nào dồn hết tiền (hoặc rất nhiều tiền) để mua chứng khoán trong một thời gian rất ngắn, hẳn sẽ phải lãnh cú ngã đau trong thời điểm này. Tương tự, một số bạn cũng chất vấn về loạt bài “Kiếm 100 triệu/h nhờ cổ phiếu” của tôi: những người mua theo VN-Index lúc đỉnh 1100 thì bây giờ thế nào nhỉ?

Thật ra tôi đã đặt câu hỏi đó ngay trong loạt bài đó rồi, và cũng đã nói rõ cách hạn chế rủi ro (dùng tiền nhàn rỗi, chia thành nhiều khoản đầu tư, đa dạng hóa các loại hình đầu tư thay vì bán hết mọi thứ dồn vào chơi cổ phiếu,…).

Hầu như ai cũng cho rằng mình đầu tư dài hạn, nhưng trớ trêu thay, cách thực hiện thì lại không dài hạn một chút nào. Ví dụ: tiền nhàn rỗi mỗi tháng chỉ có 1,2 triệu đồng, nhưng ngay lập tức vẫn sẵn lòng dùng vài chục, vài trăm, thậm chí nhiều hơn nữa để tranh thủ mua cổ phiếu. Chúng ta sợ bỏ mất cơ hội kiếm được lợi nhuận ngay trước mắt. Đấy là suy nghĩ ngắn hạn hay dài hạn?

Các bài viết của tôi cho đến thời điểm đã giới thiệu một hướng tiếp cận cho nhà đầu tư cá nhân: đầu tư dài hạn, chú trọng nâng cao tài sản ròng của mình theo thời gian bằng cách tái đầu tư thu nhập từ nghề nghiệp chính, đa dạng hóa tài sản bằng nhiều hình thức đầu tư đáng tin cậy (và tránh xa mấy kiểu đầu tư chụp giật, lừa đảo), thực hiện thường xuyên và đều đặn thay vì chạy theo phong trào, tự trang bị kiến thức về đầu tư phù hợp với khả năng của chính mình, và ai cũng có thể tự mình làm giàu thông qua việc đầu tư khôn ngoan.

Đối với đầu tư vào cổ phiếu, có 2 phương pháp đã được giới thiệu:

- Đầu tư bị động theo VN-Index: thích hợp cho những người không có chuyên môn và không muốn dành nhiều thời gian để nghiên cứu, tìm hiểu, nhưng vẫn muốn có kết quả thỏa đáng (lợi nhuận sau khi trừ đi chi phí sẽ cao hơn phần lớn người tham gia thị trường tích cực).

- Đầu tư giá trị: thích hợp cho những người thích tự mình tìm hiểu về tài chính, về doanh nghiệp. Đặc biệt thích hợp nếu ai đó muốn phân tích một nhóm các công ty mà họ hiểu rõ hoạt động kinh doanh của chúng. Ví dụ: công ty mình đang làm việc, công ty đối tác, công ty khách hàng,…

Dĩ nhiên tôi sẽ giới thiệu tiếp cho những phương pháp khác trong tương lai. Nhưng trong phần lớn trường hợp, bạn không nên ào ào lao vào đầu tư bằng tiền (rất nhiều tiền) ngay khi vừa học xong một phương pháp nào đó. Cứ từ từ. Đầu từ dài hạn mà, cần chi phải vội.

4) Chưa hiểu rõ kỳ vọng lợi nhuận và mức chịu đựng rủi ro của bản thân

Tôi đã giải thích về 2 khái niệm này trong bài trước. Chắc hẳn chúng ta còn nhớ rằng lấy tiền dành dụm đi chơi cổ phiếu để có thêm tiền cưới vợ là cực kỳ nguy hiểm. Dạo này khi ăn nhậu với nhiều người thì tôi phát hiện ra rằng những trường hợp trên không phải là hiếm. Lý do cũng nhiều: muốn kiếm tiền để 1-2 năm nữa đi du học, để xây nhà,…

Lịch sử của thị trường chứng khoán Việt Nam tuy ngắn ngủi nhưng cũng đủ để dạy chúng ta về những biến động và rủi ro khi đầu tư vào chứng khoán (những năm 2001-2003). Thế nhưng nhiều người vẫn không tin vào những rủi ro có thể xảy ra, và vẫn thấy choáng váng vì chúng.

Đây là lúc ôn lại bài vở một chút: xác định kỳ vọng lợi nhuận và rủi ro của mỗi loại hình đầu tư trước khi thực sự tham gia.

5) Để tâm lý của mình bị thị trường dẫn dắt

Nói nặng ra là tâm lý bầy đàn. Điều này thì ai cũng nghe đến phát chán rồi. Ở đây chỉ nói về một khía cạnh rất riêng thôi.

Tại sao chúng ta đều quan tâm đến việc tìm hiểu về đầu tư khi thị trường đi lên, và ngược lại rất thờ ơ và ngán ngẩm với kiến thức đầu tư khi thị trường đi xuống? Sách báo, khóa học thường đắt khách khi VN-Index tăng vọt, và ế ẩm khi VN-Index xuống dốc.

Nội dung sách báo và khóa học không hề thay đổi trong các giai đoạn, nếu chúng đã đúng thì vẫn còn đúng. Nhưng tại sao sự quan tâm của chúng ta lại khác đi? Vâng, chỉ có VN-Index thay đổi trong từng giai đoạn mà thôi.

Ngay cả tâm lý học hỏi cũng bị chi phối bởi sự vận động của thị trường thì rất là không ổn.

6) Lẫn lộn trong một biển thông tin

Khi đã không tin rằng có một phương pháp diệu kỳ thì chúng ta dễ rơi vào một bi kịch thứ hai: tìm hiểu thật nhiều nguồn thông tin, và dễ bị lạc lối vì không biết cái nào đúng, cái nào phù hợp. Hoặc là chúng ta bị tẩu hỏa nhập ma, hoặc là chúng ta sẽ mất hết niềm tin vào mọi thứ.

Tâm trạng hiện giờ của mọi người có lẽ là như vậy.

Điều cần làm là luôn thường xuyên mở rộng đầu óc để tiếp thu cái mới, nhưng phải biết đánh giá trước khi hấp thụ chúng. Một cách hữu hựu là kiểm nghiệm với thực tế (vì vậy mới nên bắt đầu chơi thật nhỏ, để có bị sai cũng thiệt hại không đáng kể). Ngoài ra, cũng nên trao đổi và thảo luận với nhiều người đáng tin cậy để giúp nắm bắt vấn đề đúng đắn hơn.

Đáng tiếc rằng hiện nay có quá nhiều thông tin nhiễu, và thiếu môi trường (cộng đồng online, câu lạc bộ,…) mang tính giúp đỡ, định hướng, và hỗ trợ để mọi người cùng có lợi.

7) Bỏ công việc để chơi chứng khoán

Những ai bỏ công việc chính để dồn tâm sức chơi cổ phiếu đã phải nhận trái đắng. Nhiều người nghĩ rằng đầu tư chứng khoán cũng có thể là một nghề nghiệp. Có người còn nghĩ rằng đầu tư chuyên nghiệp có nghĩa là không đi làm gì khác, chỉ tập trung vào đầu tư thôi (giống như chơi thể thao chuyên nghiệp vậy!).

Đến lúc này thì ai về nhà nấy.

Thực sự thì đối với phần lớn mọi người, công việc chính vẫn là nguồn thu nhập thường xuyên, và vẫn nên/phải giữ lấy chúng. Đồng thời, ai cũng có thể vừa làm việc chính vừa tham gia đầu tư. Chỉ có những công ty lơ là mảng kinh doanh chính để chạy theo đầu tư tài chính mới bị lỗ te tua. Chỉ có những người lơ là công việc chính để chạy theo chơi cổ phiếu mới bị lỗ tê tái.

Người nào lỗ nhiều quá thì dễ thấy nản, cứ như là ngoài cổ phiếu ra mình không còn cách nào khác để kiếm tiền? Công việc chính mà mình vẫn làm ở đâu?

Đầu tư theo kiểu “chuyên nghiệp” như vậy không phải là chọn lựa thích hợp cho phần lớn mọi người.

Lời kết

Nếu ai tinh ý và đọc kỹ các bài viết về đầu tư trước kia của tôi thì sẽ thấy rằng những gì có trong bài viết này đều là lặp lại! Nhưng có lẽ, vì may mắn (hay xui rủi) mà các bài viết trước kia lại ra đời khi thị trường đang quá sôi động. Tôi đoán có nhiều người chú ý quá nhiều vào cái tiêu đề của bài (kiếm 100 triệu/1 giờ, đầu tư thông minh) mà lại quên mất nhiều điểm quan trọng khác trong bài.

Thường thì chúng ta chỉ đọc hiểu được những gì chúng ta đáng muốn có. Khi giá cổ phiếu đi lên thẳng tiến thì chúng ta chỉ thấy những nét đẹp trong biểu đồ của VN-Index: xu hướng tăng về lâu dài. Nhưng đến khi thị trường ảm đạm như hiện nay, chúng ta mới dễ dàng nhận ra những chỗ nhấp nhô trên biểu đồ.

Hy vọng rằng chính trong những lúc đen tối như thế này, phần lớn bạn đọc khi xem lại các bài viết trên blog này sẽ có thể chú tâm đến những điểm quan trọng mà trước kia đã bị bỏ sót.

24 Comments

speak up

Add your comment below, or trackback from your own site.

Subscribe to these comments.

Be nice. Keep it clean. Stay on topic. No spam.

You can use these tags: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

*Required Fields